Internet, Dil, Sosyoloji

0
FZ
İnsan dilleri sürekli bir değişim içinde, binlerce yıllık süreçlerde bu mavi gezegende pek çok doğal dil ortaya çıktı, bir kısmı öldü, bir kısmı Baskça, Arnavutça gibi Avrupa'nın göbeğinde izole şekilde varlığını sürdürdü, bir kısmı da zenginleşerek ve diğer dillerle alışveriş halinde günümüze dek geldi.

Sanırım sıra Internet'in doğal dilleri etkilemesine geldi. Etik tartışmaların ötesinde ele alınması gereken, analiz gerektiren bir olgu yavaş yavaş kendini belli etmeye başlıyor.
Birkaç örnek vermek gerekirse:
  • Gazetenin ilk sayfası için "gazetenin ana sayfası" tabirini kullanmak. Ana sayfa? Web sitesinden mi bahsediyoruz? :) Öte yandan bunu dediğimde anlamayacak çok az internet kullanıcısı vardır herhalde!
  • "Masaüstü oyunları", bir duyuruda "board games"in karşılığı olarak kullanılmış. Yazan kişinin aklı herhalde "desktop" sözüne gitmiş ve "masa oyunları" diyeceğine "masaüstü oyunları" demiş. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi yine herkesin anlayacağı bir kullanım, Internet'in ve bilgisayarların dil ile etkileşime girmesine bir örnek daha.
  • Elindeki şehir rehberine bakıp sayfaları karıştıran, bir sokağı arayan arkadaşıma şöyle dedim: "Bir de falanca filancayı aratsana." Arkadaşım şaşırarak bana döndü: "Aratmak?".


Bunlar sadece benim aklıma gelen birkaç örnek ve örnekler çoğaltılabilir. Sözcükler farklı anlamlar kazanıyor, noktalama işaretlerinin kullanımı değişiyor (örn. tanıdığım pek çok insan "?" işaretini öncesinde bir boşluk bırakarak yazıyor ve bu kullanım çok değil sadece birkaç ay önce çıktı) ve belki de yavaş yavaş kullandığımız dilin dilbilgisi de değişecek. Internet'in buna katkısını ise hep birlikte görüyoruz. Eskiden dilbilim dalında saha araştırması (field work) yapan insanlar belli bir coğrafi bölgeye ve oradaki dile odaklanırlardı ama görülen o ki artık Internet üzerinden yakın temas halinde olan toplulukların da analizi başlı başına bir iş. Birbirlerinden kilometrelerce uzakta oturan ama IRC, forumlar, USENET, vs. üzerinden günaşırı yazışan insanların grup dinamiklerinin, dil kullanımlarındaki dönüşümün incelenmesi, vs.

Grup dinamiklerini incelemenin önemli olduğunu düşünen büyük şirketlerden biri de Microsoft. Şirketin artık sosyolog çalıştırdığını ve teknoloji ağırlıklı haber gruplarını analiz etmeye çalıştığını biliyor muydunuz? http://research.microsoft.com/~masmith/. Burada takip edilen sitelerle ilgili bilgiler: http://netscan.research.microsoft.com/Tech/, http://netscan.research.microsoft.com/Tech/reportcard.aspx?tp=10&sd=9/3/2004&ng=microsoft.public.windows.server.sbs.

Haber grupları haricinde acaba tüm web siteleri üzerinden bu tür bir çalışmaya gitmek mümkün müdür diye düşünüyorum bazen. Mesela dile yeni gelen bir "XXX" olsun, bu illa farklı bir terim olmak zorunda değil, bir sözcüğün ya da işaretin çok farklı şekilde kullanımı da olabilir. Söz gelimi Internet'teki tüm Türkçe sayfaları taramak ve "XXX"in geçtiği sayfaları tespit etmek. Ardından bunları tarihe göre sıralamak ve sonra da her birine bir popülarite indeksi karşılık getirmek. Söz gelimi "XXX"in benim kişisel günlüğümdeki bir sayfada geçmesi halinde popülarite indeksi düşük ama aynı kullanımın Hürriyet ya da Radikal gibi bir gazetenin web sitesinin anasayfasında geçmesinin popülarite indeksi çok daha yüksek olacaktır. Böyle bir sistemle dildeki "XXX" olgusunun ne zaman ve hangi etkide (impact) devreye girdiğini anlamak ve insanların bundan nasıl etkilendiğini tespit etmek mümkün olabilecektir. Tabii böyle bir iş için en genel anlamda bir web sayfasının tarihi nasıl belirlenir sorusu gündeme gelir ki bunun için belki Google'dan ya da http://www.archive.org/ gibi bir sistemden faydalanmak düşünülebilir (ya da bu işe özgü benzer bir web veritabanı oluşturmak). Dil ile ilgili araç gereç ihtiyaçlarını da belki tspell gibi sistemleri kullanarak karşılamak düşünülebilir.

Değerli FM üyelerinin bu konuda ne düşündüğünü merak ediyorum. Kendi çevrenizde Internet'in ve bilgisayarın dili etkilemesine dair ne tür örneklerle karşılaşıyorsunuz? Buna tepkiniz ne oluyor? Internet üzerindeki grup oluşumlarının (fanatik şekilde linux'a gönül vermiş gruplardan programlama dilleri gruplarına, otomobil konusuna gönül vermiş kişilerin oluşturdukları gruplardan bambaşka bir hobi etrafında bir araya gelmiş insanlara dek) coğrafi tabanlı oluşumlardan farkları hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Not: Dilbilim meraklıları için: Language Log.

Görüşler

0
sametc
x= slm bak bu cok guzel program download et
xxx= download etmek???

download kelimesi hep dikkatimi cekmiştir cunku hep farklı sekiller de kullanıyor mesela bunu download ettim derler nedenmi cunku yuklemek kelimesi aslıdna kendi bilgisayarına kurulan program icin kullanılıyor bilgisayar dilinde (windows yukledim? - thunderbird yukledim?) ... bir kelime farklı anlamlar aldı internet sayesinde baska kelimeler dusunemiyorum bulursanız yazarsanız internet yepyeni toplum yarattı yepyeni beyinler yarattı aslında internet kendi ulkesini yarattı insanlar netteyken sanki internet kanunları varmış gibi internet normlarına gore konusurlar yani mesela az once bir kanalda konusmak istiyorum dediğimde aldığım cevap: neden bu kadar kabasın! demekki internet normlarına gore davranmam ve konusmam lazım yani beni anlaması icin yuz ifademi gormesi lazım..

birde turkler yazışmalarında yas ve cinsiyetin yerine asl derler ama yc ? desen ??? cevabını alırsın ve bunu degistirmek zor ......

0
BBK
to download vs. to install

download etmek = indirmek
install etmek = yüklemek
0
tongucyumruk
Benzer bir durumu bir arkadaşım evdeki çamaşır makinesinin üzerindeki düğmelere bakıp "Aaa bunun interface'i türkçe" dediğinde yaşamıştım. Eskiden olsa "mesleki deformasyon" deyip geçebilirdim fakat artık internet'in sağladığı iletişim olanaklarının yoğun kullanımı belirli bir meslek grubuna özgü bir hal olmaktan çıktı. Dilin değişen ve süürekli evrim geçirern bir "şey" olduğunu düşündüğümüzde bence dilde ve anlatımda bu tip değişikliklerin yaşanması son derece doğal. Bu noktada en önemli görevin Internet üzerinde içeriği yaratan insanlara düştüğünü düşünüyorum. Zira bu ortamda içeriği yaratan insanlar kadar o içeriği tüketen insanlar da mevcut ve gödüklerinden edindikleri bilgiyle bazı kelimelerin, yazım ve anlatım biçimlerinin yaygın hale gelmesini sağlayanlar da bu insanlar.

Not: http://www.archive.org hızlı değişen dünyada bu değişiklikleri takip etmemizi sağlayarak hayatımıza çok büyük bir katkıda bulunuyor diye düşünüyorum.
0
hardheart
Feyza Hepçilingirler'in Türkçe Off'tan sonra çıkan devam kitabında(Dedim "Ah!") bununla ilgili çok güzel bir ornek vardı. Çocuğunun arkadaşının çoçuğuna yazdığı mektupta bilgisayar dünyasının dil üzerindeki etkisini gösteriyordu. Eğer vaktiniz varsa kitabı okumanızı tavsiye ederim.
0
sundance
Bir miktar katılmakla beraber, bazı küçük itirazlarım olacak, hafif bir hezeyanlardan sonuca gitme durumu olduğunu düşünüyorum zira.

1) Düz mantıkla bakıldığında, gazetenin ilk sayfası için gazetenin ana sayfası denmesi hatalı bir kullanım olarak görülmekle birlikte, ilk sayfayı, ana sayfa olarak nitelendirmek çok da yanlış gelmiyor bana. Burada önemli olan yaklaşım. Yani bu biraz beyin haritaları (mind mapping) yöntemi öğrendikten sonra kök düşünceye ilk düşünce demek gibi.

2) Board games, ingilizcede de birçok yerde "table-top games" olarak geçmektedir ve birebir karşılığı masaüstü oyundur, o yüzden bu kullanıma yanlış demek biraz yanlış (tamamen doğru değil diyelim)

3) Evet burda problem olmuş :)
0
FZ
Hezeyan değil. Çok basit birkaç tespit, biraz daha dikkatli bir yığın (corpus) taraması yapılırsa başka ve belki daha ilginç örnekler de bulunabilir.

Burada çok dikkat edilmesi gereken bir nokta var, "dil avukat"larından değilim kesinlikle. Ciddi anlamda dilbilime dair bir şeyler okumuş hiç kimse zaten dil avukatı olmaz kolay kolay, nitekim bunu yazıda da belirttim, "etik tartışmaların ötesinde..." diye. Vurgulamaya çalıştığım şey "Türkçe elden gidiyor, bakın falanca filanca kullanım" yanlıştan ziyade (ki dilde yanlış olmaz dilbilim anlamında, olsa olsa belli bir süreliğine tasvir edilen imka kurallarına uymamak olur, bu başka bir şeydir) teknoloji dil ilişkisi ve bunun ne tür anlam genişlemelerine yol açtığı idi. Tabii dil derken sosyolojiye de göndermede bulunmadan edemedim çünkü dil izole bir şey değil, insanlar falanca filanca yazarları okuyor ya da işte TV'de ya da Internet'te bir şeyler görüyor ve bir süre sonra orada karşılaştıkları bazi ifadeleri kendi hayatlarının bir parçası haline getirebiliyorlar.

Masaüstü oyun konusuna gelince, detaylı terim ve çeviri tartışmalarına girmek elbet mümkün ama burada benim algıladığım şu: Masa oyunları diye tabir ettiğimiz bir oyun grubu var Türk dilinde: Satranç, GO, Monopol, vs. Google'da "board games" diye aratınca da karşıma çıkan 27.300.000 sonucun ilk birkaç tanesi de Monopol, dama, Reversi, vs. Evet, "table-top games" diye de bir kategori var ancak hipotezim odur ki "masaüstü oyunları" diyen kişi büyük ihtimalle "Desktop" metaforundan yola çıkarak öyle bir laf ediyordu. Tıpkı "gazetenin ana sayfası" demek ya da "şu rehbere falancayı aratsana" demek gibi.

0
sundance
:)
Ben sadece biraz takılmak istedim, zira dil avukatlığı mevzusu gerçekten sakat yerlere gidiyor.

Söylemek istediğim şu, masaüstü oyunlarınıbirçoğumuz gibi 7-8 yaşlarımdan beri oynuyorum ve bir kez bile "masa oyunu" diye bir kavram duymadım.

Öte yandan "masaüstü oyunları" ifadesine ise Windows desktoptan çok önce, Amiga zamanlarından beri aşinayım. Ha belki sözkonusu şahıs desktoptan yola çıkarak çevirmiştir, ama ben o zamanlar çevirsem bu tür bir şeyi Workshop yapmazdım mesela :p

Benim asıl takıldığım gazetenin ilk sayfasına ana sayfa denir mi denmez mi ? Bana denir gibi geliyor :) Ama biraz daha düşünmem lazım.

0
FZ
Kendi argümanıma dair şöyle bir örnek vereyim o halde, neyi kast ettiğim daha iyi anlaşılır: Masa saati. Bunu duyunca ne anlıyoruz? Yani masa XXX'i deyince, XXX'in masanın altına falan konma gibi bir durum olabilir mi? Masa oyunu da masada oynanan oyun manasında (yerde de oynayabiliriz, o ayrı :) fazladan bir de "üstü" eklemeye gerek var mı diye düşünüyorum. "Table-top" ve "desktop" gibi tabirler bilgisayar, Ingilizce vs. bağlamında anlamlı ama bana kalsa ben "Desktop"a da "Masa" derim, orada o ikonu görüp ve altında yazan "Masa" lafını görüp anlayamayacak olan anadili Türkçe olan birisi çıkar mı? Tabii son 10 yıldır "masaüstü" lafı kullanılıyor, şimdi "masa" demek çok itici gelir o ayrı.

Gazenin ilk sayfasına ilk sayfa da denir, ana sayfa da denir, kapak da denir belki. Derginin ana sayfası diyor muyuz, kitabın ana sayfası diyor muyuz, hepsi için farklı farklı itirazlar getirilebilir, demiyoruz çünkü efendim işte oradaki ilk öğe o kadar detaylı değil, daha kalın, kapak gibi bir şey vs. Burada asıl vurgu ana sayfa lafının Internet sitelerindeki ana sayfa kavramına göndermede bulunduğunu düşünüyor olmam, oradan aklıma takıldı bu örnek.
0
sundance
Bence burda verdiğin örnek yanlış. Daha doğru bir şey "masaüstü takvimi" sözü için de geçerli. Aynı takvime "masa takvimi" de diyebilirsin aynı şeyi ifade eder.

Şimdi bu masaüstü takvimi (aynı table-top gibi) kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasından öncesinden kalma bir şey.

Ama senin itiraz ettiğin buradaki -üstü kelimesinin gereksiz olduğu ve masaüstü (desktop) kavramından türetildiği şeklinde. O zaman dizüstü bilgisayarlarına da gereksiz diyip dizbilgisayarları diyebiliriz ve bizi anlamazlar mı diye de merak etmeyiz.

Öte yandan, biraz daha köksel olarak bakarsak masaüstü takvimi demek ile masa takvimi demek arasında da fark vardır aslında. Masa takvimi dediğinde bir aidiyet belirtmiş oluyorsun, ama masaüstü takvimi dediğinde ise söz konusu takvimin ancak masaüstünde kullanılacağını vurguluyorsun aslında ve bu doğrultuda senin daha tasarruflu olduğunu vurguladığın ifade sadece masanın kullanılması yanlış oluyor. Aslına bakarsan, masa saati de masaya ait bir saat, ya da masanın saati değil, masa üstüne konulduğunda durabilecek bir saat ve onun bile doğrusu masaüstü saati olmalı :)

Daha netleşmesi için, avuçiçi bilgisayarı ve avuç bilgisayarı kavramlarını da deşebiliriz :) Burada o "içi-üstü" ekinin aslında çok da gerekli olduğu ortaya daha net çıkıyor.
Görüş belirtmek için giriş yapın...

İlgili Yazılar

Bilişim Sohbetleri

butch

itconversations.com BT dünyasından önemli isimlerin, önemli konuşmalarının gerek ses kayıtlarına gerek metinlerine ulaşabileceğiniz bir site.

Lawrence Lessig, Free Culture, Bölüm 1 ile başlayalım mı arşivi oluşturmaya?

webiket.net - Web ve Yazılım Üzerine Bir Sosyal İmleme Sitesi

webiket

www.webiket.net , tasarım, yazılım, blog dünyası, arama motorları, e-ticaret, web 2.0 site ve servis tanıtımları, kısacası web ile ilgili konulardaki içerikleri paylaşabileceğiniz yeni ve keyifli bir mecra.

Kullanıcılarının oluşturduğu içeriğini, web 2.0 dünyasının kültlerinden sayılabilecek digg.com'a benzer bir şekilde sunan webiket tamamen web dünyasına odaklanmış durumda, dolayısıyla size sesleniyor, ayrıntılarda kaybolmanıza izin vermiyor.

Resmin Tamamını Görün - ya da yöneticiler, B.B. King ve Metallica üstüne...

FZ

PHP yavaş yavaş dünyayı ele geçirmeye devam edip web programlama camiasında Java'yı iyice ezerken... Yok hayır konu bu değil, yani evet öyle bir yazı var ama yazıdaki bir şey dikkatimi çekti: The Big Picture.

Devam edince karşıma şöyle bir şey çıktı ama asıl vurucu olan kısmı en sonunda görebildim! Asıl vurucu olan ne miydi? Tabii ki işin eğlenceli kısmıydı yani...

Yeni Hesap Makinamız: Google

FZ

Google bir garipliğe, bir hoşluğa daha imza attı. Artık sitenin arama kısmına çok karmaşık hesapları girip sonuçları anında alabilirsiniz. Her türlü sabit, birim dönüşümü, doğal dildeki hesaplamaları anlama, vs.

Google'ın hesap makinasının yapabildiklerine birkaç örnek:

`Satranç´ta Yenilmek İsteyenlere

sundance

Seti@home ve diğer dağıtık bilgisayar projelerinden sonra ilk defa mesaj kaygısı olmayan ;) bir dağıtık bilgisayar gridi; www.chessbrain.net

Amaç malum 200 lü yıllardan beri oynanan Satranç oyununu en iyi şekilde oynayabilecek bir sistem kurmak.

Yakın zamanda büyük ustalar ile bu gridin maçını göreceğimiz kesin, siz ne dersiniz bir denemeye ?