Dinlerine sığınıp birbirlerine karşı taraf olanlar dikişleri patlamış düzene karşı çaresizliğimizin ifadesi. Psikiyatri, düzene uyumlu kişilikler kılmak sevdasından çoktan vazgeçti. İnsanları, ilaçla sakinleştiriyor, ilaçla denetliyor. Günümüzde normal olabilmek, mutlu olabilmek, patolojik bir iyimserlik ya da 'Benden sonra tufan' anlayışını gerektiriyor."
Ardından Stanford Üniversitesi'nde biyoloji ve nöroloji profesörü olan Robert Sapolsky'nin Gelecek 50 Yıl isimli kitabın "Elli Yıl Sonra Hâlâ Hüzünlü Olacak mıyız?" başlıklı bölümünde yazdıkları ile devam edelim:
"Fakat depresyon oranlarının neden artıyormuş gibi göründüğünü açıklama açısından, başlı başına kritik önem taşıyan istatistiksel bir sebep var. Bizler geçen yüzyılın sonlarında etnik toplulukların temizlenebileğini, liselerin mezbahaya çevrilebileceğini ve ABD başkanlarının aile yaşamlarının sefilce bozulabileceğini öğrendiğimiz şeffaflıktan sonra toparlanmaya çalırken, yanı başımızda çocuklarımız oturuyor. İşte size hayati iki olgu: Depresyonun görülme sıklığındaki artış en belirgin olarak geçnler ve genç yetişkinler arasında görülüyor; hayatın ilk evrelerindeki başlıca stres etkenleri yetişkinlik döneminde depresyon riskini keskinse arttırıyor. Çocukluk kişinin dışsal koşulları üzerindeki denetim gücünün erimini ve etkisini, ayrıca güvenilebilecek avuntu kaynaklarını öğrendiği dönemdir. Çocuklarımıza gittikçe daha küçük yaşlarda zehirli bir sırrı, yani dünyanın acı ve hüzünle dolu olduğunu ve bu konuda pek de yapılabilecek bir şey bulunmadığını öğrenme fırsatını vermiş bulunuyoruz. Hiçbir çocuk bu keşif karşısında kuşatıcı çemberler kurmaya bir yetişkin kadar alışık olamaz. Gösterilecek tepkilerden biri kayıtsız bir kazanım duygusu edinmek ve böylece rahat yaşamayı en iyi intikam olarak görmektir; bu eğilim başlı başına bir salgın halini almış bulunuyor. Kendi insani durumunu düşünmeyi empatiyle birleştirenler arasında daha yaygın görülen diğer tepki, kederi öğrenme eşiğini aşağıya çekmektir. Bu kederin tohumları daha şimdiden sonraki kuşa ekilmiş durumda."
Burada yazarlara hemen bir kısa ara verip bir filme bakalım: Robert Redford'un Lions for Lambs filmindeki Prof. Stephen Malley öğrencilerinden biri ile uzun ve politik bir diyaloğa girmişken karşısındaki alaycı öğrenci şöyle deyiverir:
- Önce bana bu imkanları sundular şimdi de bunları kullanıp rahat yaşadığım için vicdan azabı çekmemi istiyorlar.
Ve nihayet bu girdiyi yine bir başka önemli bilim insanının, psikoloji profesörü Mihály Csíkszentmihályi'nin Gelecek 50 Yıl isimli kitaptaki "Mutluluğun Geleceği" başlıklı yazısından bir alıntı ile bitirelim:
"Ama bazı ilginç olumsuzluklar da olabilir. Sözgelimi, mutluluğun en yaygın kabul gören tanımlarından biri, kişinin artık başka bir şeyi arzulamaması durumudur. Mutlu insanlar genelde mal mülke çok fazla değer vermez, reklam ve propagandadan daha az etkilenir, iktidar ve başarı arzusunun peşine takılmaz. Niye böyle yapsınlar ki? Zaten mutlular, öyle değil mi? Mutlu insanlardan oluşan bir toplum olasılığı, sürekli tırmanan tüketim ve asla tatmin olmayan arzu üzerine kurulu üretim sistemimizin belinden aşağı soğuk terler dökülmesine yeterli olmalıdır herhalde."
Bir gazete, iki kitap yazısı ve bir filmden ibaret dört noktayı birleştirince ortaya nasıl bir resim çıkıyor acaba?
Üç farklı coğrafyadan gelen üç düşünür, üç bilim insanı. Üçünün de farklı sözcüklerle yazdıkları ama ortak konuya değindikleri bir yazı. Böylesine bir kesişimi not etmemek buraya haksızlık olurdu.
Gündüz Vassaf'ın 6 Ocak 2008, Pazar günkü yazısından bir bölümle başlayalım "21. yüzyılda çıldıranlar, çıldırmayanlar":
"Mesleğimden vazgeçmemde Hacettepe Üniversitesi Hastanesi psikiyatri polikliniğinin bekleme odasının duvarında asılı yazınının mutlaka etkisi olmuştur.
'Dünyayı değiştirmeye çalışacağına kendini değiştirmeye bak.' Nerdeyse tüm dünyada gençliğin ayaklandığı yıllardı. Düzene karşı gelen '68 kuşağının, sınırsız, savaşsız dünya özlemini belki en iyi John Lennon'un 'Imagine' adlı şarkısı özetliyordu. Sonuçta '68 kuşağı yaşlandı, düzenle bütünleşti. 'Olgunlaştı,' 'gerçekçi' oldu. 21. yüzyılın yeni kuşakları insanı çıldırtan bir dünyaya doğuyorlar. Teröre karşı verildiği söylenen savaş çıldıranları daha da çıldırtıyor. Türümüzün tarihinde zengin yoksul uçurumu bu kadar aşılmaz olmamış, zenginler servetlerini bu kadar fütursuzca sergilememiş, servet, şöhret uğruna değer yargılarımız bu denli altüst edilmemiş, ahlak bu denli umursanmamıştı.
