Kiril’den Latin’e Anında Özenli Çeviri

0
FZ
Takip ettiğim e-posta listelerinden biri olan Yazılım İhracatı listesinde bugün gördüğüm bir e-postayı FM camiası ile paylaşmak istedim...

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki Kiril alfabesinde yazılan metinler anında Latin alfabesine çevrilebilecek.

Kırıkkale / AA

2 Ocak 2005 — Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sitesinde hizmete sunulan programı Kırıkkale Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mehmet Kara, 3 yıllık bir çaba sonucu hazırladı.

Türk Cumhuriyetleri için önemli bir sorun olan Kiril alfabesinden Latin alfabesine çeviri yapan bir bilgisayar programına ömrünü Türk dünyasının dil birliğine adayan ‘Gaspıralı İsmail’in adı verildi.

20 Türk lehçesinde Kiril alfabesi ile yazılı metinleri otomatik olarak Latin alfabesine çeviren programın yazılımı da Damla BilgisayarA.Ş. tarafından gerçekleştirildi.
Bakanlığın internet sitesinde hizmete giren ‘Gaspıralı Kiril-Latin Alfabe Çeviri Programı’ sayesinde Türk dünyasındaki milyonlarca kişinin kullanmakta olduğu 20 ayrı Türk lehçesine ait kiril alfabesinde yazılı tüm metinler, otomatik olarak Latin alfabesine dönüştürülebilecek.Uygulamada, Kiril harfli metinler, bir OCR Programı yardımıyla tarandıktan sonra bilgisayar ortamına aktarılacak ve Gaspıralı çeviri programı ile de web ortamında Latin harflerine dönüştürülecek. Programın çevirdiği metinler, Word ortamında rahatlıkla kullanılabilecek.

Program, Altayca, Başkurtça, Gagavuzca, Karaçayca, Kazakça, Kırgızca, Kumukça, Nogayca, Tuvaca, Yakutça, Azerice (Özel), Azerice (Genel), Çuvaşça, Hakasça, Karakalpakça, Kazan Tatarcası, Kırım Tatarcası, Malkarca, Özbekçe, Türkmence (Genel), Yeni Uygurca ve Türkmence (Özel) lehçelerinde anında çeviri yapabilecek.

PROGRAM NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Doç.Dr. Mehmet Kara, programla ilgili bilgi verirken, 1998’de Kiril-Latin çevirisiyle ilgili çalışmalara aktif olarak başladığını söyledi.

1996’da bitirdiği doktora tezinde Kiril harfleriyle yazılmış 704 sayfalık metni Latin alfabesine çevirmek için 1 yılını harcadığını anlatan Kara, bu işi yaparken başlangıçta kelime kelime yazamadığını kaydetti. Kara, “Sonradan metni kelime kelime hafızamda tutup aktarmayı becerebilsem de metnin orijinalini uzun zamanda bitirebildim. Tezi bitirdikten sonra bunun bilgisayar ortamında çözülüp çözülemeyeceğini düşünmeye başladım” dedi.

Bilgisayar firmalarını ziyaret ederek tarayıcıya ek olarak kiril karakterlerini metin halinde tarayabilecek bir programa ihtiyaç duyduğunu anlatan Kara, uzun araştırmaların ardından görüştüğü bir dostunun kurduğu şirketle çalışmalara başladıklarını belirtti.

Hazırlık devresinden sonra Türkmence’den ilk denemeyi yaptıklarınıancak uygulamaya konulduğunda büyük bir hayalkırıklığı yaşadıklarını aktaran Kara, “Çok moralim bozuldu. Latin’e çevrilen bütün karakterler soru işareti şeklindeydi” diyerek programın hazırlanma aşamalarında yaşadıkları zorluğu dile getirdi.

Sonunda yazılan programın başarısının uzun çalışmaların ardından nihayet yüzde 100’e ulaştığını anlatan Kara, “Şu ana kadar bilgilerimize göre program dünyada bir ilktir. Yapılan işlem bir dil çevirisi değil, alfabe çevirisidir. Artık bu yazılımla 1 yıllık iş, 1 veya 2 hafta içerisinde bitirilmiş olacak” diye konuştu.

Editörün Notu: Bununla ilgili çok spesifik bir URL bulamadım, AA sitesinde de doğrudan haberlerden ya da arşivden erişemedim, eğer bulabilen bir arkadaş olursa ve yorum olarak yazıp bilgi verirse sevinirim. Benim Google üzerinden bulabildiğim adresler şunlar:

http://www.vatankirim.net/bahcesaray/bulten.asp?sayi=27&yazi=13
http://www.circassiancanada.com/tr/arastirma/kirilmi_latinmi_03.htm
http://www.dtm.gov.tr/turkcumhuriyetleri/toplanti25.htm

Görüşler

0
abakana
İlk olarak Circassiancanada.com sitesinde bulunanların Türk dilleri ile ilgisi olmadığını belirteyim, Adıge-Abhaz tabanlı diller Turkic grubuna dolayısıyla programın kapsama alanına dahil değiller. Adıge toplumu Adıxabze' nin sadece Kiril harfleri ile anlam kazandığını düşüüyor.

Yukarıda verilen Türk boylerının yerel dilleri ilei lgili oalrakda Karacayca ve Malkarca diye bir ayrım yapılmış, yapı, sözcük hazinesi ve alfabe olarak aynı olan dili zoraki siyasi sınırlara göre nasıl bölmüşler anlamak imkansız!

AA daki habere bir link :
http://www.aa.com.tr/index.php?option=com_haber&Itemid=50#590536
ve
AA' nın bildirdiği kadarıyla haber:

KİRİL'DEN LATİN ALFABESİNE ÇEVİRİ PROGRAMI

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki kiril alfabesinde yazılan
metinler anında latin alfabesine çevrilebilecek. Kırıkkale
Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mehmet Kara'nın 3 yılda hazırladığı
program, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sitesinde hizmete sunuldu
0
abakana
Adıxabze kelimesinin okunuşu Adıgkhabze şeklindedir.
0
nehuse
Bence yanılıyorsunuz hala bunun tartışması var kril mi latin mi diye 58 harfli bir alfabenin latin ile ifadesi zor gerçekten ama kril öğrenmenin zorluğu başka elbette.
0
burhanmt
Anlamadığım çok ilginç ve yapılması zor gibi lanse ettirilmiş haber. Zor tarafı yok ki ! Azerbaycan,Türkmenistan... gibi Türkî cumhuriyerleri kiril alfabesi kullanmış ve bazıları halen kullanıyor; ama bu harf değişimi. Yani kiril harflerini latine çeviriyor ve işlem bitiyor. Kiril karakter setini ayarladığında bunu herhangi bir programlama dili ile kolayca yapılabilir.

Türkmen Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki kiril alfabesinde çok az bir oynama var. Ben bir dilci olarak bunu kolayca yapabileceğime inanıyorum. Bu kadar ilginç gibi ve yapılması zor gibi gazetelere yansıması tuhaf ! Asıl önemli olan Türkçe'de Osmanlıca'yı Türkiye Türçesine bir başka deyişle arap harflerini latin harflerine çevirme daha zor ve elzem.
0
abakana
Şurada birşeyler var konu ile ilgili ama nednese firefox kilitlenip durdu.

http://mehkara.netteyim.net/
0
deloha
İlgili URL'ler aşağıdadır:

http://www.kultur.gov.tr/gaspirali
http://www.mehkara.netteyim.net
Görüş belirtmek için giriş yapın...

İlgili Yazılar

Sizin E-Posta Sunucunuz Hangisi?

FZ

Web sunucu olarak Apache´nin ezici önderliğini Netcraft sağolsun biliyoruz peki ya posta sunucu alanındaki yarış ne alemde? Hangi e-posta sunucu yüzde kaçlık bir kullanıma sahip? Internet´in olmazsa olmazı e-postayı bize taşıyan bu ağır yük işçileri hangi yazılımları tercih ediyor?

Falko Timme de bunu merak etmiş ve Netcraft kadar kaynağa sahip olmamakla birlikte 100.000´in üzerinde e-posta sunucunun hangi yazılımı kullandığını tespit etmiş. Şu anda görülen o ki sendmail ve postfix açık ara önde. Detaylar için e-posta sunucu anketine bakabilirsiniz.

CD Player ararken...

conan

Demin monster`ıma CD Player arıyordum (monster benim penguenin adi) console based olmayan, grafik arabirimli, CDDB ozelliği olan ekranda da fazla yer tutmayacak bi program bakınıyordum. grip ile karşılaştım. Çok cici bir arabirimi var. Sonra bir baktım CD-RiP, RiP+Encode gibi özellikleri de varmış. lame, cdparanoia gibi toolları toparlayıp, güzel bir arabirimde sunmuşlar. binary dosya stripped halde 454 K. GUI yaratmak için GTK kullanılmış. İçinde built-in Help menüsü de çıkıyor ki bu beni şaşırttı biraz :) Help`i çalıştırdım şimdi... Nautilus açıldı! Ne alakaysa. :)) [Naklen yayın oldu biraz]

Neyse en sevdiğim yönü ise küçük bir şekilde bi kenara koyup da sakin sakin çalmasını sağlayabiliyorsunuz. Bence oldukça güzel bir program. Herkeslere tavsiye ediyorum. Özellikle benim gibi CD dinlemeyi seviyorsanız. blackbox menüme hemen ekledim :) Sayfada screenshot`lar var.

Müzikli günler.

Neden D?

FZ

C++'nın en büyük ustalarından olan Andrei Alexandrescu, şimdilerde enerjisini Walter Bright tarafından tasarlanmış olan D programlama dilini geliştirmeye harcıyor. Alexandrescu, çeşitli nedenlerle C++'ya eklenemeyen çoğu dil olanağının D'ye eklenmesine yardım ederek, bir anlamda D'yi C++'nın olmayı başaramadığı dil haline getiriyor.

Kendisine özgü heyecanlı tarzını içeren bu yazısında Alexandrescu, D dilinin neden önemli olduğunu ve belki de sizin için de uygun bir dil olabileceğini göstermeye çalışıyor.

Trillian Astra

ercumend

Kullanıcılarının kendisininden vazgeçemediği Trillian uzun bir aradan sonra yeni sürümü Trillian Astra'nın alpha testlerine başladı. Arayüzü yenilenmiş Trillian Astra'nın performans ve kaynak tüketiminde de önemli iyileştirilmeler var. Ayrıca Trillian'ı cebinde taşımak veya herhangi bir yerden hesabına ulaşmak isteyen kullanıcılarda unutulmayarak bir web arayüzü düşünülmüş.

Dillo 0.6.5

m1a2

200 KB civarı kilosuyla çok işler yapabilen minik browser`ınız yeni sürümüyle karşınızda. Sun Sparc`tan iPAQ`e kadar bir çok platform`da çalışan Dillo`nun Fazlamesai`nin yorum alanlarında kaybolmaması için yeni sürümü de fırsat bilerek şöyle bir vitrine koymak güzel olur diye düşündük. Hemen şuradan indirip, derleyelim ve deneyelim. Bu işlem için harcayacağımız vakit ayrıntılı bir tanıtımı okumaya ayrılacak süreden daha kısa olacaktır kanaatimizce ;) Yeni sürümün flash özelliğini belirtelim ama. 0.6.5 çerez (cookie) desteğiyle geliyor ve tabii olmazsa olmaz bugfix`lerle.