Kiril’den Latin’e Anında Özenli Çeviri

0
FZ
FZ
3 Ocak 2005 , 3 dakika okuma süresi
Takip ettiğim e-posta listelerinden biri olan Yazılım İhracatı listesinde bugün gördüğüm bir e-postayı FM camiası ile paylaşmak istedim...

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki Kiril alfabesinde yazılan metinler anında Latin alfabesine çevrilebilecek.

Kırıkkale / AA

2 Ocak 2005 — Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sitesinde hizmete sunulan programı Kırıkkale Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mehmet Kara, 3 yıllık bir çaba sonucu hazırladı.

Türk Cumhuriyetleri için önemli bir sorun olan Kiril alfabesinden Latin alfabesine çeviri yapan bir bilgisayar programına ömrünü Türk dünyasının dil birliğine adayan ‘Gaspıralı İsmail’in adı verildi.

20 Türk lehçesinde Kiril alfabesi ile yazılı metinleri otomatik olarak Latin alfabesine çeviren programın yazılımı da Damla BilgisayarA.Ş. tarafından gerçekleştirildi.
Bakanlığın internet sitesinde hizmete giren ‘Gaspıralı Kiril-Latin Alfabe Çeviri Programı’ sayesinde Türk dünyasındaki milyonlarca kişinin kullanmakta olduğu 20 ayrı Türk lehçesine ait kiril alfabesinde yazılı tüm metinler, otomatik olarak Latin alfabesine dönüştürülebilecek.Uygulamada, Kiril harfli metinler, bir OCR Programı yardımıyla tarandıktan sonra bilgisayar ortamına aktarılacak ve Gaspıralı çeviri programı ile de web ortamında Latin harflerine dönüştürülecek. Programın çevirdiği metinler, Word ortamında rahatlıkla kullanılabilecek.

Program, Altayca, Başkurtça, Gagavuzca, Karaçayca, Kazakça, Kırgızca, Kumukça, Nogayca, Tuvaca, Yakutça, Azerice (Özel), Azerice (Genel), Çuvaşça, Hakasça, Karakalpakça, Kazan Tatarcası, Kırım Tatarcası, Malkarca, Özbekçe, Türkmence (Genel), Yeni Uygurca ve Türkmence (Özel) lehçelerinde anında çeviri yapabilecek.

PROGRAM NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Doç.Dr. Mehmet Kara, programla ilgili bilgi verirken, 1998’de Kiril-Latin çevirisiyle ilgili çalışmalara aktif olarak başladığını söyledi.

1996’da bitirdiği doktora tezinde Kiril harfleriyle yazılmış 704 sayfalık metni Latin alfabesine çevirmek için 1 yılını harcadığını anlatan Kara, bu işi yaparken başlangıçta kelime kelime yazamadığını kaydetti. Kara, “Sonradan metni kelime kelime hafızamda tutup aktarmayı becerebilsem de metnin orijinalini uzun zamanda bitirebildim. Tezi bitirdikten sonra bunun bilgisayar ortamında çözülüp çözülemeyeceğini düşünmeye başladım” dedi.

Bilgisayar firmalarını ziyaret ederek tarayıcıya ek olarak kiril karakterlerini metin halinde tarayabilecek bir programa ihtiyaç duyduğunu anlatan Kara, uzun araştırmaların ardından görüştüğü bir dostunun kurduğu şirketle çalışmalara başladıklarını belirtti.

Hazırlık devresinden sonra Türkmence’den ilk denemeyi yaptıklarınıancak uygulamaya konulduğunda büyük bir hayalkırıklığı yaşadıklarını aktaran Kara, “Çok moralim bozuldu. Latin’e çevrilen bütün karakterler soru işareti şeklindeydi” diyerek programın hazırlanma aşamalarında yaşadıkları zorluğu dile getirdi.

Sonunda yazılan programın başarısının uzun çalışmaların ardından nihayet yüzde 100’e ulaştığını anlatan Kara, “Şu ana kadar bilgilerimize göre program dünyada bir ilktir. Yapılan işlem bir dil çevirisi değil, alfabe çevirisidir. Artık bu yazılımla 1 yıllık iş, 1 veya 2 hafta içerisinde bitirilmiş olacak” diye konuştu.

Editörün Notu: Bununla ilgili çok spesifik bir URL bulamadım, AA sitesinde de doğrudan haberlerden ya da arşivden erişemedim, eğer bulabilen bir arkadaş olursa ve yorum olarak yazıp bilgi verirse sevinirim. Benim Google üzerinden bulabildiğim adresler şunlar:

http://www.vatankirim.net/bahcesaray/bulten.asp?sayi=27&yazi=13
http://www.circassiancanada.com/tr/arastirma/kirilmi_latinmi_03.htm
http://www.dtm.gov.tr/turkcumhuriyetleri/toplanti25.htm
yazilim
6
Linkedin Facebook Twitter Google plus

Görüşler

abakana
0
abakana
İlk olarak Circassiancanada.com sitesinde bulunanların Türk dilleri ile ilgisi olmadığını belirteyim, Adıge-Abhaz tabanlı diller Turkic grubuna dolayısıyla programın kapsama alanına dahil değiller. Adıge toplumu Adıxabze' nin sadece Kiril harfleri ile anlam kazandığını düşüüyor.

Yukarıda verilen Türk boylerının yerel dilleri ilei lgili oalrakda Karacayca ve Malkarca diye bir ayrım yapılmış, yapı, sözcük hazinesi ve alfabe olarak aynı olan dili zoraki siyasi sınırlara göre nasıl bölmüşler anlamak imkansız!

AA daki habere bir link :
http://www.aa.com.tr/index.php?option=com_haber&Itemid=50#590536
ve
AA' nın bildirdiği kadarıyla haber:

KİRİL'DEN LATİN ALFABESİNE ÇEVİRİ PROGRAMI

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki kiril alfabesinde yazılan
metinler anında latin alfabesine çevrilebilecek. Kırıkkale
Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mehmet Kara'nın 3 yılda hazırladığı
program, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sitesinde hizmete sunuldu
abakana
0
abakana
Adıxabze kelimesinin okunuşu Adıgkhabze şeklindedir.
nehuse
0
nehuse
Bence yanılıyorsunuz hala bunun tartışması var kril mi latin mi diye 58 harfli bir alfabenin latin ile ifadesi zor gerçekten ama kril öğrenmenin zorluğu başka elbette.
burhanmt
0
burhanmt
Anlamadığım çok ilginç ve yapılması zor gibi lanse ettirilmiş haber. Zor tarafı yok ki ! Azerbaycan,Türkmenistan... gibi Türkî cumhuriyerleri kiril alfabesi kullanmış ve bazıları halen kullanıyor; ama bu harf değişimi. Yani kiril harflerini latine çeviriyor ve işlem bitiyor. Kiril karakter setini ayarladığında bunu herhangi bir programlama dili ile kolayca yapılabilir.

Türkmen Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki kiril alfabesinde çok az bir oynama var. Ben bir dilci olarak bunu kolayca yapabileceğime inanıyorum. Bu kadar ilginç gibi ve yapılması zor gibi gazetelere yansıması tuhaf ! Asıl önemli olan Türkçe'de Osmanlıca'yı Türkiye Türçesine bir başka deyişle arap harflerini latin harflerine çevirme daha zor ve elzem.
abakana
0
abakana
Şurada birşeyler var konu ile ilgili ama nednese firefox kilitlenip durdu.

http://mehkara.netteyim.net/
deloha
0
deloha
İlgili URL'ler aşağıdadır:

http://www.kultur.gov.tr/gaspirali
http://www.mehkara.netteyim.net
Görüş belirtmek için giriş yapın...

İlgili Yazılar

xynth-0.8.00 Çıktı!
anhanguera
7 Ocak 2006, 1 dakika okuma süresi

Selam,

Aslında yeni versiyonda çok fazla bir değişiklik yok, bir iki küçük bug-fix o kadar. Yeni versiyon çıkartmamızdaki en büyük etken xynth'i mingw'ye ve GDI'a portlamamiz oldu. Yani xynth artık Windows'ta da calisabiliyor. (Ekran görüntüsü)

Windows üzerinde çalışmasının aslında hiç bir çekici yanı yok, ancak xynth'in herhangi bir platforma ne kadar kolay portlanabildiğini göstermek açısindan güzel bir örnek. ve pek tabiki biz de portlanabilirliğini test etmiş oluyoruz.

KazaA Lite
butch
21 Nisan 2002, 1 dakika okuma süresi

Napster yanlış saflara geçtiğinden beri P2P ortamlarında rahat yüzü görememiş biri olarak bugün slashdot'da haberine rastladığım KazaA Lite'ı denedim. Sanırım bir süre rahat edeceğiz çünkü program gerçekten başarılı. Unutmadan söyleyeyim KazaA Lite, KazaA'nın casus programlardan(spyware) arındırılıp, geliştirilmiş bir yan sanayi ürünü :)

CD Player ararken...
conan
5 Mart 2002, 1 dakika okuma süresi

Demin monster`ıma CD Player arıyordum (monster benim penguenin adi) console based olmayan, grafik arabirimli, CDDB ozelliği olan ekranda da fazla yer tutmayacak bi program bakınıyordum. grip ile karşılaştım. Çok cici bir arabirimi var. Sonra bir baktım CD-RiP, RiP+Encode gibi özellikleri de varmış. lame, cdparanoia gibi toolları toparlayıp, güzel bir arabirimde sunmuşlar. binary dosya stripped halde 454 K. GUI yaratmak için GTK kullanılmış. İçinde built-in Help menüsü de çıkıyor ki bu beni şaşırttı biraz :) Help`i çalıştırdım şimdi... Nautilus açıldı! Ne alakaysa. :)) [Naklen yayın oldu biraz]

Neyse en sevdiğim yönü ise küçük bir şekilde bi kenara koyup da sakin sakin çalmasını sağlayabiliyorsunuz. Bence oldukça güzel bir program. Herkeslere tavsiye ediyorum. Özellikle benim gibi CD dinlemeyi seviyorsanız. blackbox menüme hemen ekledim :) Sayfada screenshot`lar var.

Müzikli günler.

Yapay Zekâ ve Müzik Üstüne
FZ
2 Nisan 2005, 27 dakika okuma süresi

Bu makale sizi müzik ve yapay zekâ alanlarının arakesitinde kısa bir yolculuğa çıkaracaktır. Uygulamalar, yöntemler ve algoritmalar kısaca sunulacak ve tarihsel gelişim ele alınacaktır. Makale içindeki bağları verilmiş olan örnek müzik dosyaları ve videoları, günümüzde varılan noktaya dair ipuçları içermektedir.

Makale, 2004-2005 eğitim dönemi, güz yarıyılında, Boğaziçi Üniversitesi, Bilgisayar Müh. yüksek lisansı programında Doç. Dr. Levent Akın tarafından verilmiş olan Principles Of Artificial Intelligence (Yapay Zekâ Prensipleri) dersi için bir literatür taraması (literature survey report) olarak hazırlanmış olan makalenin Türk diline çevrilmiş, kısaltılmış ve düzenlenmiş halidir. Makalenin hazırlanmasında eleştirileri ile bana destek veren kardeşim Ergin Sevinç'e, Bülent Murtezaoğlu'na ve comp.ai sakinlerine teşekkürü bir borç bilirim. Makalenin orjinali http://ileriseviye.org/arasayfa.php?inode=ai-music.html adresindedir.

Bir MPEG Çözücü Nasıl Çözülür ;-)
FZ
29 Ağustos 2003, 1 dakika okuma süresi

Meşhur çip seti ve anakart üreticisi VIA´nın EPIA-M anakartları üzerinde gömülü bir CLE266 MPEG çözücü (decoder) mevcut. Bu özellik söz konusu anakartı multimedya uygulamaları için ideal hale getiriyor. Ancak küçük bir problem var, VIA´nın ürettiği yegane sürücü kapalı kod olarak geliyor. Tabii bu durumda da devreye `hacking´ ve `reverse engineering´ ruhu giriyor! Tabii planlı programlı çalışmanın da önemi yadsınamaz ;-)