Kiril’den Latin’e Anında Özenli Çeviri

0
FZ
Takip ettiğim e-posta listelerinden biri olan Yazılım İhracatı listesinde bugün gördüğüm bir e-postayı FM camiası ile paylaşmak istedim...

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki Kiril alfabesinde yazılan metinler anında Latin alfabesine çevrilebilecek.

Kırıkkale / AA

2 Ocak 2005 — Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın sitesinde hizmete sunulan programı Kırıkkale Üniversitesi’nden Doç. Dr. Mehmet Kara, 3 yıllık bir çaba sonucu hazırladı.

Türk Cumhuriyetleri için önemli bir sorun olan Kiril alfabesinden Latin alfabesine çeviri yapan bir bilgisayar programına ömrünü Türk dünyasının dil birliğine adayan ‘Gaspıralı İsmail’in adı verildi.

20 Türk lehçesinde Kiril alfabesi ile yazılı metinleri otomatik olarak Latin alfabesine çeviren programın yazılımı da Damla BilgisayarA.Ş. tarafından gerçekleştirildi.
Bakanlığın internet sitesinde hizmete giren ‘Gaspıralı Kiril-Latin Alfabe Çeviri Programı’ sayesinde Türk dünyasındaki milyonlarca kişinin kullanmakta olduğu 20 ayrı Türk lehçesine ait kiril alfabesinde yazılı tüm metinler, otomatik olarak Latin alfabesine dönüştürülebilecek.Uygulamada, Kiril harfli metinler, bir OCR Programı yardımıyla tarandıktan sonra bilgisayar ortamına aktarılacak ve Gaspıralı çeviri programı ile de web ortamında Latin harflerine dönüştürülecek. Programın çevirdiği metinler, Word ortamında rahatlıkla kullanılabilecek.

Program, Altayca, Başkurtça, Gagavuzca, Karaçayca, Kazakça, Kırgızca, Kumukça, Nogayca, Tuvaca, Yakutça, Azerice (Özel), Azerice (Genel), Çuvaşça, Hakasça, Karakalpakça, Kazan Tatarcası, Kırım Tatarcası, Malkarca, Özbekçe, Türkmence (Genel), Yeni Uygurca ve Türkmence (Özel) lehçelerinde anında çeviri yapabilecek.

PROGRAM NASIL ORTAYA ÇIKTI?

Doç.Dr. Mehmet Kara, programla ilgili bilgi verirken, 1998’de Kiril-Latin çevirisiyle ilgili çalışmalara aktif olarak başladığını söyledi.

1996’da bitirdiği doktora tezinde Kiril harfleriyle yazılmış 704 sayfalık metni Latin alfabesine çevirmek için 1 yılını harcadığını anlatan Kara, bu işi yaparken başlangıçta kelime kelime yazamadığını kaydetti. Kara, “Sonradan metni kelime kelime hafızamda tutup aktarmayı becerebilsem de metnin orijinalini uzun zamanda bitirebildim. Tezi bitirdikten sonra bunun bilgisayar ortamında çözülüp çözülemeyeceğini düşünmeye başladım” dedi.

Bilgisayar firmalarını ziyaret ederek tarayıcıya ek olarak kiril karakterlerini metin halinde tarayabilecek bir programa ihtiyaç duyduğunu anlatan Kara, uzun araştırmaların ardından görüştüğü bir dostunun kurduğu şirketle çalışmalara başladıklarını belirtti.

Hazırlık devresinden sonra Türkmence’den ilk denemeyi yaptıklarınıancak uygulamaya konulduğunda büyük bir hayalkırıklığı yaşadıklarını aktaran Kara, “Çok moralim bozuldu. Latin’e çevrilen bütün karakterler soru işareti şeklindeydi” diyerek programın hazırlanma aşamalarında yaşadıkları zorluğu dile getirdi.

Sonunda yazılan programın başarısının uzun çalışmaların ardından nihayet yüzde 100’e ulaştığını anlatan Kara, “Şu ana kadar bilgilerimize göre program dünyada bir ilktir. Yapılan işlem bir dil çevirisi değil, alfabe çevirisidir. Artık bu yazılımla 1 yıllık iş, 1 veya 2 hafta içerisinde bitirilmiş olacak” diye konuştu.

Editörün Notu: Bununla ilgili çok spesifik bir URL bulamadım, AA sitesinde de doğrudan haberlerden ya da arşivden erişemedim, eğer bulabilen bir arkadaş olursa ve yorum olarak yazıp bilgi verirse sevinirim. Benim Google üzerinden bulabildiğim adresler şunlar:

http://www.vatankirim.net/bahcesaray/bulten.asp?sayi=27&yazi=13
http://www.circassiancanada.com/tr/arastirma/kirilmi_latinmi_03.htm
http://www.dtm.gov.tr/turkcumhuriyetleri/toplanti25.htm

Görüşler

0
abakana
İlk olarak Circassiancanada.com sitesinde bulunanların Türk dilleri ile ilgisi olmadığını belirteyim, Adıge-Abhaz tabanlı diller Turkic grubuna dolayısıyla programın kapsama alanına dahil değiller. Adıge toplumu Adıxabze' nin sadece Kiril harfleri ile anlam kazandığını düşüüyor.

Yukarıda verilen Türk boylerının yerel dilleri ilei lgili oalrakda Karacayca ve Malkarca diye bir ayrım yapılmış, yapı, sözcük hazinesi ve alfabe olarak aynı olan dili zoraki siyasi sınırlara göre nasıl bölmüşler anlamak imkansız!

AA daki habere bir link :
http://www.aa.com.tr/index.php?option=com_haber&Itemid=50#590536
ve
AA' nın bildirdiği kadarıyla haber:

KİRİL'DEN LATİN ALFABESİNE ÇEVİRİ PROGRAMI

Hazırlanan bir bilgisayar programı sayesinde artık 20 Türk lehçesindeki kiril alfabesinde yazılan
metinler anında latin alfabesine çevrilebilecek. Kırıkkale
Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mehmet Kara'nın 3 yılda hazırladığı
program, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sitesinde hizmete sunuldu
0
abakana
Adıxabze kelimesinin okunuşu Adıgkhabze şeklindedir.
0
nehuse
Bence yanılıyorsunuz hala bunun tartışması var kril mi latin mi diye 58 harfli bir alfabenin latin ile ifadesi zor gerçekten ama kril öğrenmenin zorluğu başka elbette.
0
burhanmt
Anlamadığım çok ilginç ve yapılması zor gibi lanse ettirilmiş haber. Zor tarafı yok ki ! Azerbaycan,Türkmenistan... gibi Türkî cumhuriyerleri kiril alfabesi kullanmış ve bazıları halen kullanıyor; ama bu harf değişimi. Yani kiril harflerini latine çeviriyor ve işlem bitiyor. Kiril karakter setini ayarladığında bunu herhangi bir programlama dili ile kolayca yapılabilir.

Türkmen Türkçesi ile Azerbaycan Türkçesi ve Kazak Türkçesi arasındaki kiril alfabesinde çok az bir oynama var. Ben bir dilci olarak bunu kolayca yapabileceğime inanıyorum. Bu kadar ilginç gibi ve yapılması zor gibi gazetelere yansıması tuhaf ! Asıl önemli olan Türkçe'de Osmanlıca'yı Türkiye Türçesine bir başka deyişle arap harflerini latin harflerine çevirme daha zor ve elzem.
0
abakana
Şurada birşeyler var konu ile ilgili ama nednese firefox kilitlenip durdu.

http://mehkara.netteyim.net/
0
deloha
İlgili URL'ler aşağıdadır:

http://www.kultur.gov.tr/gaspirali
http://www.mehkara.netteyim.net
Görüş belirtmek için giriş yapın...

İlgili Yazılar

ELOG

m1a2

Uzun zamandan beri aradığım türde bir programı freshmeat`te nihayet buldum :) ELOG, her türden notlarınızı browser üzerinden yazabileceğiniz son derece hafif bir web defteri. Parçacık fiziği üzerine araştırmalar yapan `Paul Scherrer Institute`ın bir elemanı tarafından (Stefan Ritt) yazılan program harika iş görüyor.

ClusterKnoppix İle Kendi Süperbilgisayar Kümenizi Kolayca Kurun

FZ

Büyük bir okul ya da şirket ağınız var, ya da bir yerden ucuza düşük model bir sürü ikinci el bilgisayar buldunuz (40$'a Pentium 166 MMX, 32 MB ana hafıza falan) ve bunların atıl kalmasına gönlünüz el vermiyor. Sağda solda "clustering" diye de tabir edilen kümeleme diye bir kavram duyuyorsunuz ancak bir sürü bilgisayarı paralel olarak belli bir problem üzerinde çalıştırmanın uzmanlık derecesinde bilgi gerektirdiğini düşünüyorsunuz... ve... yanılıyorsunuz! Her derde deva ClusterKnoppix ile çok güçlü paralel bilgi işlem merkezi kurmanız işten bile değil ;-)

Hala tereddüt edenlerin iştahını kabartmak için şu ekran görüntülerine bakmalarını tavsiye ederim: 12 adet bilgisayarın merkezi kontrolü, openMosixview, 12 meşgul bilgisayarın gözetlenmesi, openMosixmigmon.

Editörün Notu: Bildiğim kadarı ile İzmir´li üyemiz decaf (aka realist) bu konu ile ilgileniyordu, kendisinden en kısa sürede konu ile ilgili lezzetli bir makale beklediğimizi belirtmeme gerek yok sanırım ;-)

Komodo 2.0 Çıktı

FZ

Perl, Python, PHP, Tcl, XML, XSLT için optimize edilmiş ve Ruby, JavaScript gibi pek çok dili de doğrudan destekleyen Komodo 2.0 IDE ActiveState tarafından piyasaya sürüldü.

Söz konusu IDE Mozilla tabanlı olup Windows ve Linux ortamında çalışıyor.

Dikkati çeken özellikleri arasında CGI emülasyonu, Regular Expression desteği, ASPN (ActiveState Programmers' Network) kod deposuna (code repository) erişim de bulunuyor.

GraphViz'in MS Windows Paketi Güncellendi

FZ

Çizge çizmek ve envai türden çizge (graf) düzenlemesi için en güçlü yazılımlardan biri olan GraphViz'in MS Windows için yeni paketi çıktı.

Pavuk???

m1a2

Hemen söyleyelim, bu `Pavuk` ne oluyor? Pavuk özellikle son haliyle `wget`e ciddi bir rakip oluyor... Malum, `wget` Linux`taki temel araçlardan birisidir. Bendeniz de lynx, wget vb. kod tabanı iyice oturmuş, mature programları değiştirme taraftarı değilimdir. Alışkanlıklar bu tip temel araçların değiştirilmesine de çoğunlukla engeldir. 1-2 yıl önce ismini duyduğum fakat `wget`e duyduğum saygıdan ötürü incelemeye kalkışmadığım :)`pavuk`u bir süredir deniyorum. Pek te memnun kaldım. Siz de bir deneyin isterseniz. Nereden mi? İşte şuradan.