Turing Ödülünü İlk Kez Bir Kadın Kazandı

En çok neyle gurur duyuyorsunuz?

İki şeyle; birincisi derleyiciler üzerindeki ilk çalışmalarım. 1957 yılında derleyiciler üstüne çalışmaya başladım ve bu çalışma sonucunda ortaya güzel bir yapı, algoritmalar ve tek bir makina ile kısıtlı olmayan, geniş bir alanda uygulanabilecek teknoloji soyutlaması fikri çıktı. Bu durum başka pek çok projeyi de tetikledi.

İkincisi birlikte çalıştığım harika insanlar. Yıllar boyunca parçası olduğum ve yönettiğim ekiplerin hepsi de yaptıkları işte çok etkindi ve harika kariyerleri vardı.

Bir çiftlikte büyüdüğünüzü öğrendim. Sizce o tür bir hayatın matematik ve teknolojiye karşı ilginize bir etkisi oldu mu?

Bu harika bir soru çünkü bence bir çiftlik çocuğu olarak pek çok sorumluluğum ve aynı zamanda epey özgürlüğüm vardı. Pek çok şeyi keşfetmek, deneyler yapmak ile harika vakit geçirdim ve istediğim şekilde büyüdüm.

Kişisel teorime göre erken dönemlerdeki pek çok icat çiftliklerden gelen insanlar tarafından gerçekleştirildi. Sık sık kendi kuşağımdan insanlarla karşılaşıyorum ve hayat hikayelerini dinlediğimde onların da çiftliklerde büyüdüklerini öğreniyorum.

Ben altı kardeşin en büyüğü idim ve aramızda çok yaş farkı yoktu. Depresyon dönemindeki bir çiftlikte maddi olarak zor şartlar altında yaşıyorduk ve üstlendiğimiz pek çok angarya vardı. Ancak şimdi geriye dönüp baktığımızda New York'un kuzeydoğusundaki tüm o kara, yağmura ve soğuğa rağmen gerçekten de o hayat tarzını sevmiştik.

Aslında başlangıçta matematik öğretmeniydiniz, IBM'de nasıl işe başladınız?

Mezun olduğum lisede öğretmenlik yapıyordum. Ailemin evinde kalıyordum ve matematik öğretmeni sertifikasına ihtiyacım vardı. Bunun için yüksek lisans diploması gerekiyordu. Bu yüzden Michigan Üniversitesine gittim ve matematik yüksek lisansına başladım, bitirip öğretmenliğe devam etmeyi düşünüyordum çünkü bunu gerçekten seviyordum. Ancak dönem sonunda masraflardan ötürü epey borca girmiştim ve kampüse gelen IBM bilgisayar işlerinde çalıştırma üzere insanları işe alıyordu. Borçlarımı ödememe yetecek kadar IBM'de kalır sonra da öğretmenliğe dönerim diye düşünmüştüm. O günden sonra bir daha öğretmenlik yapmadım.

1957 yılı idi ve IBM pek çok kadını işe alıyordu. O sırada araştırma grubu Poughkeepsie'de idi ve kadınlara yönelik bir işe alma programları vardı. Ta o zamanlardan kalma kadınlara yönelik bir broşür elimde hala, üzerinde mor çiçekler vardır ve "My Fair Ladies" yazar^*. Broşürün içinde ise eğitim ve programlama gibi dört farklı alanda işe alma olduğunu belirtir ama aslında tüm pozisyonlar teknik pozisyonlardı.

Döneminin ilerisinde gibi görünüyor fakat IBM'in bu bakımdan her zaman iyi bir sicili olmuştur.

Siz 1957'de IBM'e geldikten sonra teknoloji alanı kadınlar açısından nasıl değişti?

Pek çok değişiklik gördüm. Benim çalıştığım alanda 1957'de ve 1960ların başlarında pek çok kadın çalışmaya başlamıştı ve benim de pek çok kadın iş arkadaşım vardı. Derleyiciler üzerinde çalışan ekipteki dört yöneticinin üçü kadındı. 1960 yılında kadınların bu tür projelerde yönetici olması sıradışı bir durum değildi.

Bir ürün üstünde çalıştıktan sonra 1960larda araştırma bölümüne geri döndüm ve tüm işyerinin değiştiğini gördüm. Çok az kadın vardı. Bunu, bilgi işlemin daha bir meslek olmasına ve kimlerin işe alınacağı konusunda daha katı kurallar gelmiş olabileceğine bağladım. Konu ile ilgili pek çok ders artık mühendislik okullarında veriliyordu ve o dönemlerde mühendislik okullarında pek kadın yoktu.

Alan epey büyümüştü. Ben başladığımda bilgisayar bilimleri diye bir şey yoktu ve 1960larda ayrı bir disiplin olarak geçmeye başladı. Sanırım işte tam o dönem işler kadınlar için dramatik olarak değişti. Bilgisayar alanı bu durumdan hiç kurtulamadı.

Erkekler ve kadınlar arasındaki fark bugün de üniversitelerde varlığını sürdürüyor. Hemen hemen diğer tüm alanlarda -- biyoloji, fizik, tıbbi bilimler -- erkekler ile kadınlar arasındaki fark kapanırken bilgisayar sektöründe bu söz konusu değil.

Sizce daha çok kadının matematik ve teknoloji alanına yönelmesini engelleyen ne?

Cevabı bilmiyorum ancak bunun üstüne epey düşündüm. Kaynağı ortaokuldaki kızlarda arıyoruz ama bence bu yanlış. Hep o yaşlardaki kızların bilime ve matematiğe soğuk baktıkları söylenir ama pek çok bilim dalındaki kadınlara bakınca bunun böyle olmadığını görüyoruz. O yüzden bu argümandan şüpheliyim.

Bence bakılması gereken yer bizim alanımız. Bilgi işlem alanında nelere değer veriyoruz? Müfredat ne kadar çekici? Tüm olanaklar herkes tarafından biliniyor mu?

İki farklı hatta mücadele etmek gerekiyor: Öncelikle müfreadatı, bunu nasıl uyguladığımızı ve konumlandırdığımızı yeniden düşünmeliyiz. Problem muhtemelen ders seviyesinde değil de kolej müfredatı seviyesinde ancak hem erkekler hem de kadınlar için bilgi işlem alanına girme kararı epey zor. Pek çok öğrenci önce anadal olarak seçiyor ve sonra bırakıyorlar.

Diğer mesele ise işyerleri ile ilgili. Şu anda işyerlerindeki çeşitliliğin daha iyi sonuçlar vereceğini vurgulayan bir hareket var.

Bugünlerde teknoloji alanındaki kuşak ve yetenek boşluğu ile ilgili pek çok konuşma yapılıyor, yani BT (Bilgi Teknolojileri) sektörünün kendini nüfusunu yeni mezunlar ve işçiler ile çoğaltmadığı üzerinde duruluyor. Sizce problem nerede?

Başlangıçta epey heyecan vardı diye düşünüyorum. 1960'larda IBM'de çalışmanın heyecanını herhalde başka hiçbir şekilde yaşayamazdınız. Harika insanlarla harika problemler üstünde çalıştık. Her zaman daha yapılacak çok şey, asla zaman yetiştiremeyeceğimiz kadar çok şey olduğu hissiyatı hakimdi. Artık böyle bir heyecan kalmadığını düşünüyorum ancak bu talihsiz bir durum çünkü aslında bilgi işlem alanı yeni başlıyor.

Bence bu denklemde eksik olan şey kadınlar olabilir. Kullanım kolaylığı ya da iş yapma şekli üstüne katkıları olabilir ama bunları sayısal olarak ölçmek ya da daha çok kadın olsa idi bugünkü ürünler nasıl olurdu sorusunun cevabını vermek zor.

Ödül ile birlikte para ödülü de veriliyor, acaba bu parayı ne yapacağınızı da sorabilir miyim?

ACM ile bir vakıf fonu kurmak ve bunun doğrudan fakir çocukların, muhtemelen kızların ama özel olarak onlara sınırlamadan, eğitimi için kullanılmasına dair olanakları konuştuk. Birkaç sene önce Moğolistan'da bir yetimhaneyi ziyaret etmiştim ve oradaki çocukların eğitim aldığını görmeyi çok isterdim. Burada bir öğrenci için bir dönemlik yaptığımız masrafın daha azı ile orada bir çocuğu dört sene okutmak mümkün.

^*: (ÇN) Bernard Shaw'un Pygmalion isimli piyesinden esinlenerek çekilmiş "My Fair Lady" filmine gönderme. Filmde bir fonetik profesörü herhangi bir insana çok kısa sürede çok güzel bir aksan kazandırabileceğini ve o kişinin bir düşes zannedilebilecek şekilde konuşacağına dair iddiaya girer ve bunu kanıtlamak için sokakta çiçek satarak geçinen fakir ve aksanı çok farklı olan genç bir kadını eğitmeye başlar.