Büyük Usta Dijkstra`yı Kaybettik (1930 - 2002)

Dijkstra 1972 yılında ACM Turing Ödülünü kazandı (bilgisayar bilimlerinin Nobel'i). Hollanda Kraliyet Bilimler ve Sanatlar Akademisi, Amerikan Bilimler ve Sanatlar Akademisi ve İngiliz Bilişim Derneği üyesi idi. 1974 yılında AFIPS Harry Goode Ödülünü ve 1982 yılında da IEEE Bilgisayar Öncüsü Ödülünü kazandı. 1989 yılında ise Bilgisayar Bilimleri Eğitimine Katkılarından Ötürü ACM SIGCSE Ödülünü kazandı. Atina Ekonomi Üniversitesi kendisine 2001 yılında onursal doktora ünvanı verdi. 2002'de, C&C Foundation of Japan Dijkstra'yı "temel yazılım teorisi, algoritma teorisi, yapısal programlama ve semaforlarla ilgili yaratıcı araştırmaları ile bilgisayar yazılımlarının bilimsel olarak temellendirilmesine büyük katkıları olan bilimadamlarından biri" olarak kabul etti.

Dijkstra'nın en önemli öngörüsü anlamlı bilgisayar programlarının inşasının temelinde matematik mantık yattığı fikri ve bununla ilgili geliştirdiği metodolojilerdi. İşletim sistemlerinin açık olarak senkronize edilmiş sıralı proseslerle inşa edilmesi, bilgisayar programlarının formel olarak geliştirilmesi ve belirsizliğin disiplinli olarak kontrol edilmesinin entelektüel temellerine dair fikirler bu bilimadamına aittir. Şaşırtıcı derecede etkin en kısa yol algoritması ve ilk Algol 60 derleyicisini tasarlayıp kodlamış olması belki de Dijkstra'nın ününün bu kadar yaygın olmasını açıklayabilir. Programlamadan GOTO komutunun çıkarılması konusunda da öncülük etmiş insanlardan biridir.

Dijkstra aynı zamanda olağanüstü bir yazardı. 130'dan fazla sayıda makalesi tarayıcıdan geçirilmiş ve http://www.cs.utexas.edu/users/EWD adresinde herkesin kullanımına açılmıştır. Büyük usta yıllar boyunca arkadaşları ve meslektaşları ile iletişimi sürdürmüştür, e-posta ile değil normal posta ile. Kendisi, makalelerini yazarken de dolmakalemi bilgisayara ısrarla tercih etmiştir.

Zekâsı ile göz kamaştıran Dijkstra aynı zamanda enteresan sözleri ile de epey ün kazanmıştır: "Bilgisayarların düşünüp düşünemeyeceği sorusu denizaltıların yüzüp yüzemeyeceği gibi bir sorudur." Araştırma konusu seçmeye çalışan zeki bir öğretmene ise şöyle bir tavsiyede bulunmuştur: "Sadece senin beceribeleceğin bir iş becer." Turing Ödül töreni konuşmasında ise şöyle demiştir: "Bilgisayarlara bir araç olarak bakılırsa onlar bizim kültürümüzün sadece yüzeyinde küçücük bir dalgadır, ancak bilgisayarlara entelektüel bir meydan okuma olarak bakılırsa insanlığın kültür tarihinde şimdiye dek bu çapta bir şey inşa edilmedi."

Dijkstra bilgisayar programlamaya yeni terimler sokmuştur: yapısal programlama, ilgilerin ayrılması, senkronizasyon, ölümcül kucaklama, yemek yiyen filozoflar, en zayıf önşart, korunan komut ve tabii ki en meşhurlarında biri olan ve bilgisayar proseslerini kontrol etmek için kullanılan "semaforlar". Oxford İngilizce Sözlüğü "vektör" ve "yığıt" sözcüklerinin bilgi işlem bağlamında kullanılmasını ona atfeder.

Arkadaşlarını eğlendirmek için piyanoda Mozart çalan Dijkstra'nın en büyük hobisi Volkswagen otobüsünde karısı ile birlikte ulusal parkları gezmek ve bu arada teknik makalelerini yazmaktı.

Kariyeri boyunca en yüksek akademik idealleri, en katı bilimsel prensipleri takip etti ve bunlara ticari, yönetimsel ya da politik kaygıları karıştırmadı. Basitlik, güzellik ve zarafet onun göstergeleri idi ve programlama ile matematikteki şıklık ısrarı binlerce araştırmacıya ilham kaynağı oldu. En yüksek standartları takip etti ve arkadaşlarını da buna zorlayarak onlara sürekli bir meydan okuma sundu. Geriye kalanlar için ise Sokrat rolünü üstlendi ve gelip geçici, günü kurtarmaya yönelik, yanlış fikirlere karşı mücadele etti. Tıpkı Sokrat gibi en önemli mirasını kendisi ile yeni formüle edilen fikirleri ve keşifleri tartışan insanlara bıraktı.

Dijkstra'nın ölümünün ardından Phaedo'nun Sokrat için söylediklerini hatırlayalım: "Diyebiliriz ki zamanımızda yaşamış ve tanımış olduğumuz tüm adamlar arasında, o, en bilgesi, en adaletlisi ve en iyisi idi."