İngilizcesi "notation" olan kavramı Türkçemize gösterim, notasyon olarak çevirmek mümkündür. Biz yazımızda gösterim terimini kullanacağız.Gösterim kavramı fonksiyonların, değişkenlerin isimlendirilmesi ve bu isimlendirmenin de mümkün olduğunca doğru ve fazla bilgi vermesi amaçlanarak hazırlanmış önerilerdir diyebiliriz. Bunlara örnek olarak, bir zamanlar Microsoft'ta şef tasarımcı olarak çalışmış (ve Microsoft Press'e ait bir kitapta Microsoft'un efsanevi programcılarından biri olarak nitelendirilen) Charles SIMONYI tarafından önerilmiş olan Macar Gösterimi (Hungarian Notation) gösterilebilir. Microsoft kendi içinde ve özellikle C kodlamasında bu gösterimi kullanmaktadır. Türkçe'ye "Hatasız Kodlama" olarak çevirilen kitapta da Microsoft'a giren programcılara önce Macar Notasyonu'nun öğretildiği belirtilmiştir.
Kodlama Stili Nedir?
Kodlama stili, herhangi bir dil için yazım ve isimlendirme konusunda genel kabul görmüş kurallardır diyebiliriz. Ancak kurallardır demiş olsak da bunların bir zorlama olmadığı, genel kabul görmüş, deneyimler sonucu elde edilmiş olan bilgi olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Örneğin http://wwws.sun.com/software/sundev/whitepapers/java-style.pdf adresinde yer alan ve Sun'ın kendi içinde Java dili ile kodlama konusunda kullandığı standartların yer aldığı belgede, bu belgenin oluşturulabilmesi için yazarın yüzbinlerce satır JDK kodu inceleyip bu belgeyi oluşturduğu "Background" kısmında belirtilmiştir. Tabii ki pek çok farklı kodlama stili bulunmaktadır. Linus TORVALDS tarafından hazırlanan "Linux Kernel Coding Style" ve GNU'ya ait "GNU Coding Standards" gibi standartlar bunlara örnek gösterilebilir.
Ayrıca kodlama stilinin tanımından da anlaşılabileceği gibi bu kavram gösterim kavramını da içermektedir. Çünkü genellikle kodlama stiline ilişkin bilgiler isimlendirme gibi bir başlık altında gösterimi de ele almaktadırlar. Örnek olarak, Linux Kernel Kodlama Stili isimli makalede de böyle bir başlık bulunmaktadır.
Kod Örneklerimiz İçin Uyarı
Her ne kadar makalemizi Türkçe yazıyor olsak da özellikle kod örneklerimizde İngilizce isimleri tercih edeceğiz. Amacımız konuyu orjinal kaynaklara sadık kalarak anlatmaktır. Bu durumun mazur görüleceğini umuyoruz. Durumun Türkçe için uygulaması ise tabii ki okuyucularımıza kalıyor.
Hangisi Daha Okunabilir?
Aşağıdaki kodlardan ilki üzerinde pek düşünülmeden, sadece kodun çalışıyor olmasının yeterli olduğu düşünülerek hazırlanmıştır, diğeri ise aynı kodun çok katı biçimde uygulanmasa da Macar Gösterimi ile yazılmış eşleniğidir.
Örnek kodumuz C'nin standart fonksiyonu olan malloc yerine kullanılmak üzere tasarlanmıştır. İstenen bellek miktarını parametre olarak almaktadır ve başarılı biçimde tahsisat yapabilmiş ise geri dönmekte aksi takdirde bir uyarı mesajı yazarak programı sonlandırmaktadır. Ne işe yarayabilir böyle bir fonksiyon diyebilirsiniz. İlk olarak şunu söyleyebiliriz. Kodunuzun birçok yerinde malloc ile işlem yapıyorsanız her malloc satırının sonuna bir "if" yerleştirip işlemin başarılı olup olmadığını kontrol etmek istemeyebilirsiniz. Bu fonksiyonu çağırdığınızda eğer işlem başarılı ise geri döneceği için kodun bir çok yerinde "if" ifadelerine gerek kalmayacaktır.
Kod 1.
void* func(unsigned int s)
{
void* p;
p = malloc(sizeof(char) * s);
if (p == NULL) {
printf("Cannot allocate memory!");
exit(1);
}
return p;
}
Kod 2.
void* AllocateMemory(DWORD dwSize)
{
void* pvMem;
pvMem = malloc(sizeof(char) * dwSize);
if (pvMem == NULL) {
printf("Cannot allocate memory");
exit(1);
}
return pvMem;
}
Macar Gösterimi'nde değişkenlerin isimlerinin başına türlerini gösteren bir önek getirilmesi, değişken ve fonksiyon isimlerinin yapılan işi anlatacak biçimde seçilmesi için bazı öneriler mevcuttur. Örneğin bir pointer için ismi önüne "p", türü void ise "v" eklenmesi, isminin yaptığı işe uygun seçilmesi önerilmektedir. Örnek kodumuzdaki "pvMem(ory)" isimli değişkene bakıldığı zaman değişkenin bildirildiği/tanımlandığı yere bakmadan türünün void pointer olduğunu anlamak mümkündür. Fonksiyon isimleri konusunda da önce yapılan işe dair bir fiil sonra da yapılan işe ilişkin bir nesne isminin kullanılması tavsiye edilmiştir. Kod örneğimizdeki "AllocateMemory" de bu kurala uymaktadır. Bellek tahsisatı yaptığını anlamamak için özel bir çaba sarfetmek gerekli desek yeridir. Tabii Macar Gösterimi'nin de dezavantajları bulunmaktadır. Bunun en başta geleni örnek koddan da farkedilebileceği gibi isimlerin uzun olma eğiliminde olmalarıdır. O sebeple Windows gibi grafik ortamlarda kullanılmasında sorun olmayabilir ama GNU/Linux üzerinde ve 80x25 komut satırında yazılım geliştirirken isimlerin bir satıra sığmaması gibi durumlarla karşılaşmak olasıdır. O sebeple Linus TORVALDS'a ait "Linux Kernel Coding Style" isimli makaleye bakıldığında kısa isimlerin tercih edilmesi gerektiği biçiminde önerilere de rastlanmaktadır. Hangi kodlama stilini seçeceğiniz size kalmıştır. Ancak üzerinde çalıştığınız sistemde genel kabul görmüş stilleri benimsemek hem siz bu stile alıştığınız için aynı sistem için yazılım geliştiren başkalarının kodlarını kolay anlamanızı sağlayacaktır hem de sizin geliştirdiğiniz yazılımlar diğer geliştiriciler tarafından kolaylıkla anlaşılabilecektir. En başta da dediğimiz gibi okunabilirlik geliştirilen yazılımların kodları açısından önemli bir kriterdir ve iyi bir programcı yazdığı kodu yalnızca kendisi anlayan kişi değildir.Kodlama stilinin isimlendirme kurallarını içerdiğini daha önce de söylemiştik. Bunun dışında tab kullanımı, açıklama satırlarının yerleştirilmesi gibi başlıklar da yine kodlama stiline dahildir. C programlama dilinin kutsal kitabı diyebileceğimiz ve Türkçemize de çevrilen "The C Programming Language" da C dilinin tasarımcıları tarafından tab için dört karakter uzunluğunda boşluğun uygun olduğu, tablamanın kodlama açısından önemi ve özellikle belli bir kodlama stilinin benimsenip kararlı biçimde uygulanmasının gereği vurgulanmıştır. Örneğin; her satıra bir komut yazılması, iki operand alan operatörler için operandları ile kendileri arasında birer boşluk bırakılması, virgül ve noktalı virgülün solunda boşluk bırakılmaması ancak sağında bir boşluk bırakılması gibi uygulamalar adı geçen kitapta ilk anda göze çarpan ve C programcıları arasında yaygın olan bir stildir. Özellikle "tümleşik geliştirme ortamı" (İngilizcesi ile Integrated Development Environment ya da kısaca IDE) diye bilinen yazılımlar sizin için tablama konusunda destek sunmaktadırlar. Microsoft'un Visual Studio ortamı ya da GNU/Linux üzerinde çalışan KDevelop, Anjuta ya da JBuilder gibi tümleşik geliştirme ortamları bu şekilde bir destek sunmaktadırlar. Artık programcıların tablama konusunda, eğer ellerinde bu tip bir ortam varsa, işi editörlerine havale etmeleri de mümkündür.
Yazılan kodların bir süre sonra kodlayan kişi ya da bir başkası tarafından gözden geçirilmesi esnasında açıklama satırlarının da önemi yadsınamaz. O sebeple yazılan fonksiyonların başında ve içinde uygun yerlere açıklama satırlarının da yerleştirilmesi gelecekte karşılaşılacak (hatırlama, anlama vb.) problemleri en aza indirecektir.
Kısaca...
En başta da dediğimiz gibi geliştiricilerin koda baktıkları zaman ne yapılmak istendiğini kısa sürede anlayabilmeleri yazılım geliştirme açısından önemlidir. Bunun olabilmesi için de uygulanabilecek en kestirme yol kullandığımız dil, çalıştığımız platform gibi etkenleri de göz ününe alarak bir kodlama stili benimsemek ve bu stili kararlı biçimde uygulamaktır. Yazımızda çok kısa biçimde değindiğimiz stiller ve daha başkaları yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunlardan birinin seçilmesi ve kararlı biçimde uygulanması ile "şiir gibi okunabilen" program kodları yazılması mümkündür.
Mehmet Ali Aksoy Tüysüz
aksoy at bilgi nokta edu nokta tr
Kaynaklar
- The Practice of Programming, Brian W. Kernighan, Rob Pike, Addison Wesley
- Linux Coding Style, Linus Torvalds
- Hungarian Notation, MSDN
- GNU Coding Standards
- Java Coding Style Guide
- The C Programming Language, Dennis M. RITCHIE, Brian W. KERNIGHAN, Prentice-Hall
- Hatasız Kodlama, Steve MAGUIRE, Arkadaş Yayınevi.
