R-Project ve Uygulamalı İstatistik

Hayata, evrene ve herşeye dair görgümüz ve bilgimiz arttıkça, yeni keşifler ve dolayısıyla yeni modeller ve türlü türlü veri yığınları ile karşılaşıyoruz. Gördüklerimizi ve bildiklerimizi anlamlandırmak ve ilişkilendirmek içinse istatistik biliminden faydalanıyoruz. Bu kadar veri ile, hem değişken sayısının fazla olması hem de veri serilerinin uzun olmasının getirdiği zorluklar, hem de çağdaş modellerin karmaşıklığı ile baş edebilmek için güçlü istatistiksel araçların kullanımı zorunlu hale geliyor. Bu amaçla kullanılan birçok araç bulunmaktadır. SPSS, Excel, S-Plus, SAS, Matlab, Eviews, Stata gibi onlarca aracın içerisinde R-Project, Scilab, Lisp-stat gibi özgür alternatifler de mevcut. Bunların içerisinde R-Project'in özellikle istatistiksel hesaplama amacıyla tasarlanmış olması, güçlü programlama dili, ve özellikle Unix türevi işletim sistemlerinde meta-programlamaya müsait altyapısı sayesinde akademisyenlerin ve araştırmacıların ilgisini çekmiştir. CRAN adı verilen arşiv ağında (Comprehensive R Archive Network) yüzlerce paket bulunmaktadır. Bunlar, MySQL veritabanı bağlantısından Avusturalya kıtasının haritasına kadar oldukça ilginç paketleri de kapsıyor. Ayrıca ülkemizde de bazı üniversitelerde ders materyali olarak kullanıldığını biliyoruz. Örneğin Bilgi Üniversitesi bir yansı açarak projeye destek vermeye başladı bile.

R-Project GNU-Linux, Macintosh ve Microsoft Windows sistemlerinde çalışmaktadır. Debian sistemlerinde "apt-get install r-base" komutuyla sisteminize yüklediğiniz R-Project'in yorumlayıcısını (Python ve GNUPlot'da olduğu gibi) komut satırında aşağıdaki gibi çalıştırabilirsiniz:

[vst@vsthost:~]$ R R : Copyright 2005, The R Foundation for Statistical Computing Version 2.1.0 (2005-04-18), ISBN 3-900051-07-0 R is free software and comes with ABSOLUTELY NO WARRANTY. You are welcome to redistribute it under certain conditions. Type 'license()' or 'licence()' for distribution details. Natural language support but running in an English locale R is a collaborative project with many contributors. Type 'contributors()' for more information and 'citation()' on how to cite R or R packages in publications. Type 'demo()' for some demos, 'help()' for on-line help, or 'help.start()' for a HTML browser interface to help. Type 'q()' to quit R. >

R çalıştıktan sonra ">" işaretine kadar programa dair bilgileri ekrana getirir. ">" istemcisinden sonra istediğiniz türlü türlü işlemi yapabilirsiniz: ("#" karakterini takip eden ifadeler yorumlardır. Yorumlayıcı tarafından dikkate alınmaz)

> 42 # 42'nin değeri kaç? [1] 42 > ornek.vector = c(1,3,5,7,2,4,6,8) # örnek bir vektör > ornek.vector # içerisini görelim [1] 1 3 5 7 2 4 6 8 > mean(ornek.vector) # ornek.vector'ün aritmetik ortalaması kaç? [1] 4.5 > normal.dagilim = rnorm(250) # 250 elemanlı bir normal dağılım > mean(normal.dagilim) # aritmetik ortalaması 0'a yakın olmalı [1] -0.00670608 > var(normal.dagilim) # varyansı 1'e yakın olmalı [1] 1.060574 > plot(sin,-pi,pi) # sinüs fonksiyonunun [-pi,pi] aralığındaki grafiği

Elbetteki yüzlerce hazır fonksiyonu ve gerçek bir dil olan R programlama dilini burada detaylı olarak tanıtmamız mümkün değil. Ancak iştahınızı kabartmak amaçlı neler yapılabileceğinize dair kısa örnekler:

İnternette duran MySQL veritabanınıza bağlanıp sitenizin kullanıcı verilerini alan, bunları yorumlayan, PNG grafikler üretip, sonra da bir dosyaya istediğiniz formatta hazırladığınız LaTeX çıktısını yazan, hemen ardından sisteminizdeki "pdflatex" komutuyla pdf dosya hazırlayan bir R programı yazmanız mümkün. Hatta, bunu bir CGI programı olarak tasarlamanız da mümkün. Ya da, bir seri JPG dosya hazırlayıp, yine sisteminizdeki "jpegtoavi" programını ya da "mplayer" programının "mencoder" adı verilen encoderını kullanarak bir avi ya da divx olarak hazırlayan bir R programı yazmanız da mümkün. Daha gelişmiş kullanımlar ve özel amaçlar için tasarlamış olduğunuz programlama kütüphanelerini R-Project'e paket olarak yükleyip, bunları kullanabilirsiniz. Bu bağlamda ne kadar işinize yarar bilmem ama, R'ı bir email client olarak bile kullanabilirsiniz.

Ülkemizdeki R-Project aktivitesine dair bilginiz, eklemek istedikleriniz ya da sormak istedikleriniz varsa tam sırası...